Mensen met een Wlz-indicatie die dakloos zijn of dreigen te worden, vormen een diverse groep. De zoektocht naar passende plekken is vaak complex. Voor regionale samenwerkingsafspraken zijn deze punten van belang: een goed beeld van de doelgroep, de betrokken partijen en de complexiteit van het vraagstuk. Deze toolkit helpt daarbij.
Het vraagstuk in beeld
Woonzorgbehoefte
Mensen met een Wlz-ggz-indicatie hebben vaak veel en langdurige zorg nodig, in combinatie met een passende woonplek. Soms verliezen zij hun woonplek. Of is er geen passende plek beschikbaar. De maatschappelijke opvang is dan een vangnet, maar geen structurele vervanging van een Wlz-woonzorgplek.
Een deel van deze mensen komt op straat terecht, met alle risico's van dien.
Verantwoordelijkheid voor toeleiding naar zorg
Verschillende knelpunten belemmeren de oplossing voor deze mensen:
- In de praktijk is niet altijd duidelijk welke organisatie verantwoordelijk is voor de toeleiding naar passende zorg.
- Partijen weten elkaar niet altijd goed te vinden.
- Het beschikbare woonzorgaanbod past niet altijd bij wat de cliënt nodig heeft.
- In sommige regio’s is er onvoldoende zicht op de doelgroep zelf (in de grootte van de groep en de vraag) en het beschikbare aanbod.
Hierdoor duurt het soms lang voordat cliënten op de juiste plek terechtkomen. Duidelijke regionale samenwerkingsafspraken kunnen helpen om de toeleiding naar passende zorg en ondersteuning te verbeteren.
Regionale samenwerkingsafspraken
Goede regionale samenwerking is belangrijk om cliënten sneller naar passende zorg en ondersteuning toe te leiden. Duidelijke samenwerkingsafspraken helpen om dakloosheid eerder te signaleren, op tijd de juiste partijen te betrekken en duidelijk te maken wie waarvoor verantwoordelijk is. Daarbij blijft voldoende passend woonzorgaanbod een belangrijke voorwaarde.
De toolkits zijn gericht op mensen met een Wlz-indicatie voor ggz-wonen die geen vaste woon- of verblijfplaats hebben of dreigen dakloos te worden.
Een deel van deze doelgroep heeft daarnaast een verstandelijke beperking of een Wlz-indicatie met als grondslag verstandelijke beperking.
De vraagstukken rond dakloosheid, passende ondersteuning en samenwerking zijn voor beide groepen grotendeels vergelijkbaar.
Hoe dakloosheid bij een Wlz-indicatie kan ontstaan
Er zijn verschillende situaties waarin mensen met een Wlz-indicatie dakloos kunnen worden of dreigen te worden. Hieronder staan de vier meest voorkomende situaties.
Wlz-zorgaanbieders beëindigen soms een zorgtraject, behandeltraject of verblijf. Bijvoorbeeld bij een crisis, conflict, overlastsituatie of veiligheidsincident.
Aandachtspunten hierbij:
- De zorgaanbieder kan een Wlz-zorgovereenkomst alleen bij zeer zwaarwegende redenen beëindigen.
- Hiervoor moet de aanbieder een zorgvuldig proces doorlopen.
- Het zorgkantoor toetst dit proces. Dit is geregeld in het Voorschrift Zorgtoewijzing, hoofdstuk 6.3: Zorgbeëindiging door zorgaanbieder.
- De cliënt kan desgewenst de zorgbeëindiging voorleggen aan de rechter.
In de praktijk komt het voor dat het proces van zorgbeëindiging niet volgens de geldende voorschriften wordt doorlopen. Als er geen passende vervolgzorg of overbruggingszorg is georganiseerd, kan de persoon dakloos raken of in de maatschappelijke opvang terechtkomen.
Soms loopt een cliënt zelf weg uit een woonzorgplek, behandelsetting of andere verblijfplek. Zorgmijding, wantrouwen, middelengebruik of moeite met afspraken kunnen meespelen.
Als de persoon zelf uit de instelling vertrekt, is niet altijd duidelijk wie verantwoordelijk is om het contact te herstellen en naar passende zorg te leiden.
Na toekenning van een Wlz-indicatie er is niet altijd direct een passende woonzorgplek beschikbaar. Als er geen alternatief verblijf is, kan de persoon tijdelijk terechtkomen in de maatschappelijke opvang, bij naasten verblijven of dakloos raken.
De maatschappelijke opvang is geen vervanging voor passende Wlz-zorg.
Iemand komt vrij uit detentie, maar er is niet direct passende woonzorg of begeleiding. Dan kan de persoon direct dakloos worden. Juist voor deze doelgroep is een goede overgang belangrijk vanwege de complexe problematiek en kwetsbaarheid op meerdere leefgebieden.
Knelpunten uit de pilotregio's
De pilotregio’s hebben in beeld gebracht welke knelpunten zij ervaren in de praktijk. Daaruit blijkt dat regio’s vaak tegen vergelijkbare vraagstukken aanlopen, al verschilt de precieze situatie per regio.
Met het Werkblad Knelpuntenanalyse kun je de belangrijkste knelpunten in jouw regio in beeld brengen en hierover in gesprek gaan met betrokken partijen. Je vindt dit Werkblad op de pagina Downloads bij Toolkits Dakloosheid bij een Wlz-indicatie.