Palliatieve zorg wordt gegeven aan mensen met een levensbedreigende aandoening of mensen die toenemend kwetsbaar zijn. De zorg voor deze mensen (en hun naasten) is niet gericht op genezing, maar op kwaliteit van leven.
Kijk voor een makkelijke uitleg op Steffi-palliatieve zorg.
Palliatieve zorg en ondersteuning
U krijgt palliatieve zorg en ondersteuning als u niet meer kunt genezen. Deze zorg en ondersteuning is gericht op kwaliteit van leven voor u en uw naasten. De zorg kan weken, maanden of jaren duren.
Er is sprake van palliatief-terminale zorg als de levensverwachting minder dan drie maanden is. Ook deze zorg is gericht op een zo goed mogelijke kwaliteit van leven. En op stervensbegeleiding.
Palliatieve zorg kan op verschillende plekken gegeven worden. Bij voorkeur op de plek waar u zelf wilt zijn. Bijvoorbeeld thuis, in een hospice of in een verpleeghuis.
Palliatieve zorg en ondersteuning is meestal een combinatie van:
- Lichamelijke zorg, met als doel lichamelijke klachten te verminderen. BIjvoorbeeld pijn, jeuk, benauwdheid en andere klachten.
- Psychologische zorg: hulp bij het verwerken van gevoelens zoals angst, somberheid en verdriet. Bijvoorbeeld: Hoe ga ik om met verdriet? Hoe vertel ik het mijn kinderen?
- Sociale zorg: hulp bij problemen met relaties en bij het verwerken van de verliezen op het gebied van onder andere werk, status of inkomen. Bijvoorbeeld: Kan ik thuis blijven wonen?
- Spirituele zorg: hulp bij levensvragen. Bijvoorbeeld: Hoe kijk ik tegen de dood aan? Waar kan ik troost, kracht en inspiratie uithalen?
Ondersteuning van naasten
Hulp en ondersteuning voor naasten en mantelzorgers is ook onderdeel van palliatieve zorg en ondersteuning. Zie voor meer informatie: mantelzorg in de palliatieve fase.
Behandeling en verzorging
Palliatieve zorg en ondersteuning kan samengaan met behandeling of andere zorg. Bijvoorbeeld:
- Behandeling van bijkomende klachten. Deze behandeling is dan niet gericht op genezing.
- Hulp bij persoonlijke verzorging.
- Een gesprek met een maatschappelijk werker.
Praktische hulp thuis
Tijdens de palliatieve fase kan ondersteuning in huis nodig zijn, zoals hulp bij het schoonmaken en aanpassingen in de woning. Deze hulp valt niet onder palliatieve zorg, maar onder maatschappelijke ondersteuning via de Wmo. U kunt dit aanvragen bij uw gemeente.
Zie voor meer informatie: Hulp en zorg thuis.
Onverwacht herstel
Soms is er sprake van onverwacht herstel. Dan wordt met de behandelend arts bekeken welke zorg verder nodig is.
Voorbereiding op het levenseinde
Praten over de palliatieve fase kan voor veel mensen lastig zijn. U vindt advies op Praten over de laatste levensfase.
Wilt u zich voorbereiden op uw overlijden, uw nalatenschap regelen of uw nabestaanden verzorgd achterlaten? Gebruik de checklist Voorbereiding op uw overlijden.
Vergoeding
Palliatieve zorg en ondersteuning kan worden vergoed vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz) of vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw). Welke wet voor u geldt, is afhankelijk van uw situatie.
Zie ook de Handreiking financiering palliatieve zorg 2026.
Palliatieve zorg wordt meestal vergoed vanuit de zorgverzekering. Bij vragen over vergoedingen vanuit de zorgverzekering kunt u terecht bij de afdeling zorgadvies van uw zorgverzekeraar.
Thuis of in een hospice
Deze zorg wordt betaald uit de Wlz. Dit geldt voor alle leveringsvormen: pgb, modulair pakket thuis of volledig pakket thuis.
- De zorgaanbieder kan zo nodig extra budget bij het zorgkantoor aanvragen.
- Koopt u zelf zorg in met een pgb? Dan kunt u ook extra budget aanvragen bij het zorgkantoor.
In een verpleeghuis
Dit wordt betaald vanuit de Wlz, als onderdeel van het zorgprofiel.
In het ziekenhuis
Deze zorg wordt vergoed vanuit de zorgverzekering, ook als u een Wlz-indicatie heeft.
Alleen bij Wlz-zorg
- Voor zorg vanuit de Wlz betaalt u een eigen bijdrage, ook als het om palliatieve zorg en ondersteuning gaat.
- Voor palliatieve zorg vanuit de zorgverzekering betaalt u geen eigen bijdrage.
Kosten bij verblijf in een hospice
Krijgt u de zorg in een hospice? Dan kan het hospice een vergoeding vragen voor extra kosten, zoals eten en drinken. Het hospice zal hierover meer informatie geven. Soms wordt deze eigen bijdrage (deels) betaald uit uw aanvullende zorgverzekering.
Praktische informatie over de vergoeding vindt u op de website Over palliatieve zorg.
Een terminaliteitsverklaring is een verklaring van de behandelend arts waarin staat dat de levensverwachting minder dan 3 maanden is. Zo'n verklaring is over het algemeen niet nodig. Extra zorg kan zonder terminaliteitsverklaring ingezet worden. Alleen voor een persoonsgebonden budget (pgb) om zelf palliatieve zorg in te kopen, is een terminaliteitsverklaring nodig.
Soms minder zorg door krapte op de arbeidsmarkt
In de stervensfase is vaak 24 uur per dag zorg in de nabijheid en/of toezicht gewenst. Zowel de zorgverzekering als de Wlz biedt hiervoor genoeg budget. Het kan echter wel moeilijk zijn om voldoende zorgverleners te vinden. In de praktijk kan daardoor toch de hulp van naasten en/of vrijwilligers nodig zijn.
In heel Nederland bieden opgeleide vrijwilligers in de palliatieve terminale zorg ondersteuning aan terminaal zieke mensen en hun mantelzorgers. Hulp in de buurt kunt u vinden via een VPTZ-organisatie. Ondersteuning thuis is kosteloos.
Informatie voor professionals
Het Praktijkteam palliatieve zorg beantwoordt vragen en helpt mee bij de oplossing van knelpunten in de palliatieve zorg. Bijvoorbeeld over de kwaliteit van zorg en financiering van palliatieve zorg. U kunt het Praktijkteam bereiken via het Juiste Loket.
De overheid stelt jaarlijks subsidie beschikbaar om palliatieve terminale zorg en geestelijke verzorging thuis te verbeteren.
De subsidie is bedoeld om:
- meer vrijwilligers op te leiden, in te zetten en te coördineren binnen de palliatieve terminale zorg – zowel vrijwilligers bij mensen thuis, als vrijwilligers in een hospice of zorginstelling;
- regionale netwerken te ondersteunen die palliatieve zorg en integrale kindzorg regelen;
- meer geestelijke verzorging aan huis te kunnen geven aan mensen in de palliatieve fase en hun naasten. En aan mensen van 50 jaar en ouder met een levensvraag;
- ernstig zieke kinderen en hun familie te ondersteunen met geestelijke verzorging thuis en rouw- en verliesbegeleiding;
- kinderen met een ernstig zieke ouder te helpen met rouw- en verliesbegeleiding.
Meer informatie over de subsidieregeling Palliatieve terminale zorg en geestelijke verzorging thuis vindt u op de website van de Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen (DUS-I).
Cultuursensitieve zorg is persoonsgerichte zorg. Als zorgverlener houdt u rekening met de wensen en voorkeuren van de patiënt. U staat open voor verschillende opvattingen over ziekte, lijden, sterven en zorg. En gaat hierover respectvol in gesprek.
Dit geldt voor zowel het proces als de inhoud van besluitvorming over welke zorg een patiënt wil ontvangen, wie deze moet verlenen en onder welke voorwaarden. Het doel is zorg te bieden die aansluit bij de behoeften van de patiënt en naasten, bijvoorbeeld door aandacht te hebben voor taal, geloof, gebruiken en rituelen.
Voor zorgverleners die cultuursensitief willen werken zijn diverse hulpmiddelen beschikbaar:
- Pharos biedt kennis over interculturele en begrijpelijke palliatieve zorg door middel van praktische tips en diverse hulpmiddelen zoals praatkaarten of een voorlichtingsfilm.
- Handreiking Interculturele zorg rondom het levenseinde op de IC (ontwikkelaar: Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis en Radboud UMC). Bijvoorbeeld over situaties waarin de patiënt of familie het niet eens zijn met de overgang van herstelgerichte behandeling naar comfortbehandeling.
- Richtlijn Interculturele Zorg rond het levenseinde bij moslimpatiënten (ontwikkelaar: Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis).
Zie ook de meer algemene pagina over cultuursensitiviteit en inclusiviteit.
Handige websites
- Algemene informatie voor patiënten: Over palliatieve zorg
- Informatie over de inzet van vrijwilligers in de palliatieve fase: VPTZ
- Informatie voor professionals: Palliaweb
- informatie voor professionals en vrijwilligers die mensen in de palliatieve fase ondersteunen: Stichting Agora