Wils(on)bekwaamheid heeft te maken met beslissingen over zorg en gezondheid. Een arts kan vaststellen dat iemand de gevolgen van bepaalde beslissingen niet goed overziet. Dan is die persoon wilsonbekwaam voor die beslissingen.
Elementen van wilsonbekwaamheid
Wilsonbekwaam betekent dat iemand:
- de informatie over zijn zorg en/of behandeling niet kan begrijpen en afwegen;
- niet begrijpt wat de gevolgen van zijn besluit zijn;
- en/of geen besluit kan nemen.
Onbegrepen gedrag of zorg weigeren maakt iemand niet per definitie wilsonbekwaam. Als iemand die beslissingen bewust neemt en de gevolgen kan overzien, is hij of zij niet wilsonbekwaam voor die beslissingen. Mensen mogen bewust ongunstige beslissingen over zichzelf nemen, ook als naasten het daar niet mee eens zijn.
Beoordeling van wilsonbekwaamheid
Iemand kan niet in één keer voor alle beslissingen wilsonbekwaam worden verklaard.
- De arts moet per situatie beoordelen of de persoon daarover een beslissing kan nemen.
- Wilsonbekaamheid is daarom altijd 'terzake': voor de situatie waarin hij wilsonbekwaam is verklaard.
Op het Kennisplein Gehandicaptenzorg staat een stappenplan voor het beoordelen van wilsonbekwaamheid (pdf).
Opname in het dossier
De arts vertelt de persoon dat hij wilsonbekwaam is verklaard voor een of meer beslissingen. De arts neemt dit ook op in het dossier.
Wilsonbekwaamheid is niet gekoppeld aan een diagnose
Een diagnose leidt nooit automatisch tot wilsonbekwaamheid. Iemand met bijvoorbeeld een psychiatrische aandoening, een verstandelijke beperking of dementie is niet automatisch wilsonbekwaam. Dit moet per situatie beoordeeld worden.
Wilsonbekwaamheid en vertegenwoordiging
Iemand die wilsonbekwaam is heeft een wettelijk vertegenwoordiger.
De wettelijk vertegenwoordiger:
- behartigt de belangen van de cliënt op het punt waarvoor hij wilsonbekwaam is;
- is het aanspreekpunt bij uitwisseling van informatie over de gezondheidssituatie van de cliënt.
Onenigheid over passende zorg
Verzet van de wilsonbekwame cliënt
Soms blijft een terzake wilsonbekwame cliënt zich verzetten tegen een zorg of een behandeling. De zorgverlener mag de behandeling dan niet zomaar uitvoeren. De zorgverlener moet:
- beoordelen of er zonder die behandeling ernstige gezondheidsschade zou ontstaan;
- bekijken of andere zorg of behandeling mogelijk is.
Verzet van een terzake wilsonbekwame cliënt kan dus gevolgen hebben voor het uitvoeren van de behandeling of het geven van de zorg.
Wens van de vertegenwoordiger
De vertegenwoordiger kan geen zorg of behandeling afdwingen. De wilsuiting van de cliënt en het oordeel van de arts gaan voor. Doorslaggevend is of er ernstige schade ontstaat zonder de zorg of behandeling waar de cliënt zich tegen verzet. De behandelaar beoordeelt dit.